Ci weszli do Polski niepodległej jako wygłodzeni i chciwi zdobyczy nędzarze,

1. 

   Swarożyc 

   
   Chlop[…] nie rozwinal w sobie obywatelskosci i patriotyzmu, nie bral chetnie
   udzialu w ruchach, zmierzajacych do odzyskania niepodleglosci politycznej, a
   nawet sie im sprzeciwstawial. W tym odosobnieniu i walce znieprawil swoj
   charakter. Poza nielicznymi stosunkowo wyjatkami wszedl w typowej postaci do
   Polski niepodleglej nieoswiecony, nieuspoleczniony i niemoralny.
   Zdobywszy duza ilosc mandatow poselskich, wyzyskal je glownie na zagrabienie
   bez skrupulow i nasycenie korzysci osobistych i stanowych. Na potrzeby narodu
   pozostal skapym lub zupelnie obojetnym. Ciemnota umyslowa i polityczna nie
   pozwolila mu rozwinac w sobie zdolnosci panstwowotworczej. Bardziej jeszcze niz
   rozumowo jest nierozwiniety uczuciowo.
   Nie wzrusza sie pod wplywem najsilniejszych podniet, nie oburza sie i nie
   zachwyca, nie ma wstydu i ambicji, nie uzywa nawet odpowiednich tym nastrojom
   wyrazow. Najwieksza zbrodnia nie wywoluje w nim grozy, najwspanialszy czyn –
   uwielbienia, najpiekniejszy widok – podziwu. Bez zadnego zaklopotania
   chodzi ”na co dzien” w lachmanach i rzadko zmywanym brudzie. […] Uczucia
   przyjacielskie i rodzinne sa w nim bardzo slabe i nietrwale. Gdy mu rodzice
   oddadza gospodarstwo i zastrzega sobie dozywocie, traktuje ich okrutnie jako
   nienawistny ciezar, ktorego pragnie sie pozbyc skapstwem, dokuczaniem a
   niekiedy mordem. Jezeli zdobedzie sie na hojnosc, to tylko najprostrza; da
   jalomuzne zebrakowi, ale nie da ofiary spoleczenstwu. Przede wszystkim zas
   stara sie je ograbic. Wlasnosci publicznej nie rozumie i nie uznaje, a
   prywatnej cudzej nie szanuje. Chlopi nasi w ogromnej wiekszosci kradna, nie
   tylko jako zlodzieje z zawodu, co jest zlem mniejszym, ale z przypadku i
   sposobnosci, co jest zlem wielkim. Takich zlodziejow okolicznosciowych sa
   miljony a spoleczenstwo tak sie oswoilo z ta hanba i plaga, ze uwaza ja za
   normalny warunek zycia, ze wystepki, ktore w krajach o wysokiej kulturze
   moralnej – Szwajcarii, Szwecji, Danii, Finlandii – wywolalyby powszechne
   oburzenie i uruchomily ogol do scigania winowajcow, u nas przechodza bez
   wrazenia, bez sledztwa, bez kary, pozostawiajac po sobie jedynie slad w
   protokolach policyjnych.
   Wszystkie te cechy znamionuja glownie chlopow z zaboru rosyjskiego, w znacznej
   czesci austriackiego, a w najmniejszej mierze pruskiego. Ci ostatni wyrozniaja
   sie dodatnio. […] Niepobudzani do ciaglej walki a przy tym oswieceni i
   przyzwyczajeni do poszanowania prawa, ustalili swoj pokojowo sasiedzki stosunek
   do obszarnikow, ktorych uwazaja tylko za rolnikow bogatszych, ale nie za
   wrogow. Ustrzegli sie w tym stosunku od wszystkich zlych wplywow nienawisci,
   nie zatruli nia swych charakterow, weszli do wskrzeszonej Polski spolecznie i
   ekonomicznie dojrzalsi, umyslowo rozumniejsi, moralnie czystsi.
   Chlopow zaboru austriackiego znieprawila bieda, oszukanczy rzad, sobkostwo
   obszarnikow i nieuczciwa demagogia przywodcow.
   Ci weszli do Polski niepodległej jako wygłodzeni i chciwi zdobyczy nędzarze,
   jako nienasyceni drapiezcy, gotowi do takiego pogromu panow ziemskich za pomoca
   prawa, jakiego dokonali przed 80. laty za pomoca bezprawia. Ten odlam ludu
   polskiego bedzie moze najoporniejszy do wtloczenia swego zycia w formy kultury.”
   Aleksander Świętochowski „Historia chłopów polskich”, Lwów 1928.