Filozoficzno-matematyczna teoria Czarnego Łabędzia stworzona przez Nassima Taleba opisuje przypadkowość i niepewność jako główne siły rządzące współczesnym światem. Zgodnie z nią zdarzenia nieprzewidywalne są znacznie częstsze niż mogłoby się to wydawać -po prostu nie zawsze jesteśmy w stanie udowodnić ich istnienie.
Nassim Taleb zidentyfikował zjawisko Czarnego Łabędzia w swojej książce wydanej w 2007 roku. Według niego posiada ono trzy charakterystyczne cechy:
- jest nieoczekiwane dla obserwatora lub cechuje się dla niego niskim prawdopodobieństwem;
- ma znaczne konsekwencje;
- patrząc wstecz ocenia się je jako przewidywalne i wytłumaczalne.
Zjawisko Czarnego Łabędzia jest subiektywne i w znacznej mierze zależy od wiedzy bądź doświadczenia jednostki lub populacji, co Taleb zobrazował na przykładzie indyka i farmera. Indyk, karmiony codziennie przez wiele miesięcy, ma w sobie rosnące przekonanie o tym, że jego sytuacja pozostanie niezmienna. Nie spodziewa się dnia, w którym farmer przychodzi, aby zakończyć jego żywot. Z kolei dla farmera, mającego większe doświadczenie i dłuższy horyzont czasowy, sytuacja taka jest w pełni normalna i przewidywalna, stanowi naturalną kolej rzeczy.
Podobne jak indyk zachowania prezentują ludzie, którzy dążą do tworzenia formuł i modeli, przez co pomijają możliwości występowania zjawisk nadzwyczajnych. Zapominają, że przyszłość jest praktycznie nieprzewidywalna i przez to mało zależna od teorii. Występujące nietypowe wydarzenia często są uzupełniane o to, co w rzeczywistości nie było zaobserwowane lub też są na siłę dopasowywane do schematów. To stereotypowe myślenie i szufladkowanie zjawisk sprawia, że ludzie intuicyjnie starają się przystosować do przyszłych wydarzeń, nie zdając sobie sprawy z ich wyjątkowości i jednorazowego występowania. Możliwości obserwacyjne zostają zaburzone, a rozpoznanie kolejnych Czarnych Łabędzi jest utrudnione. Jednocześnie zjawiska tego typu często są odrzucane lub klasyfikowane jako nieistniejące.
Nassim Taleb zachęca do skupiania się na skutkach zdarzeń Czarnych Łabędzi, a nie na ocenie ich prawdopodobieństwa. Odradza podejmowanie działań mających na celu przewidywanie ich z dużą dokładnością, gdyż w praktyce nie jest ono efektywne. Jednocześnie poleca unikać ekspertów i ich opinii, gdyż nieraz tracili oni zaufanie, ponosili porażki w przeszłości oraz należą do systemu o niepewnej przyszłości.
Czarne łabędzie we współczesnej gospodarce
Współczesny świat pełen jest Czarnych Łabędzi, za które uznaje się większość znaczących odkryć naukowych, zdarzeń historycznych i dokonań artystycznych, które były nieukierunkowane i nieprzewidziane. Nie liczy się rodzaj wydarzenia, ważne natomiast, aby było zaskakujące i niosło za sobą znaczne konsekwencje. Zdarzenia te mogą mieć wymiar zarówno pozytywny, jak i negatywny. Do tych pierwszych zaliczyć można powstanie i rozwój Internetu, upowszechnienie komputerów osobistych, ale też na przykład sukces Google i Facebooka czy też rozpad Związku Radzieckiego. Do drugiej grupy kwalifikują się: wybuch I wojny światowej, ataki na WTC z 11 września 2001 roku lub tegoroczna katastrofa w Japonii. Wybuch islandzkiego wulkanu Ejjafjatlajekudl w 2010 roku doprowadził do paraliżu komunikacyjnego w Europie, a publikacja tajnych raportów wojskowych i korespondencji dyplomatów na stronach WikiLeaks do międzynarodowych skandali. Zgodnie z teorią Taleba kryzysy te są równie rzadkie jak czarne łabędzie, jednak podobnie jak te rzadkie zwierzęta - istnieją i pojawiają się od czasu do czasu.
Teoria Nassima Taleba ma na celu pokazanie niemożności określenia prawdopodobieństwa występowania pewnych zdarzeń, znajdujących się poza sferą poznawczą współczesnej nauki, historii, finansów i technologii. Niewielkie prawdopodobieństwo zdarzenia nie czyni go mniej realnym i odczuwalnym. Taleb obnaża psychologiczne aspekty funkcjonowania ludzi, którzy pełni są uprzedzeń i myślą schematycznie. Pozostają oni bezradni w obliczu niepewności i nieświadomi ogromnej roli rzadkich zdarzeń w tworzeniu historii.
Źródło: pieniadze.gazeta.pl
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz