„The Martians” (Marsjanie).

 

1. Na początku lat czterdziestych czterech Judejczyków – wybitnych uczonych urodzonych w Budapeszcie: Ede Teller, János Neumann, Leó Szilárd oraz Jenő Wigner stworzyli w Los Alamos grupę naukowców, którą nazywano ironicznie „węgierską konspiracją”, a przez innych tamtejszych naukowców zwana była też „The Martians” (Marsjanie).

   Jenő Wigner węgierski fizyk i matematyk, noblista oraz Leó Szilárd, który zajmował się fizyką jądrową uczestniczyli w Projekcie Manhattan, w ramach którego zbudowano pierwszy na świecie efektywnie funkcjonujący reaktor jądrowy. Współtwórcy pierwszego na świecie reaktora jądrowego: Wigner i Szilárd byli współwłaścicielami patentu na reaktor jądrowy (U.S. Patent 2708656).

   Pierwszy reaktor jądrowy Pile 1 (CP-1) powstał w 1942 roku pod trybunami kortów do gry na stadionie przy uniwersytecie w Chicago w Stagg Field i składał się z około 40.000 bloków grafitowych, specjalnie wyprodukowanych, by wykluczyć możliwość zanieczyszczeń, w których wydrążono około 22.000 otworów, by w nich umieścić kilka ton uranu, osiągnął krytyczność w dniu 2 grudnia 1942 roku.

   Tak więc pierwsze uruchomienie reaktora nastąpiło 2 grudnia 1942 roku przez zespół naukowców pod kierownictwem Enrico Fermi, Leó Szilárda i Jenő Wignera. Wraz z użyciem tego reaktora, przeprowadzono pierwszą kontrolowaną łańcuchową reakcję jądrową, gdzie moc wyjściowa wynosiła 0.5 wata (ostatecznie uzyskiwano maksymalnie 200 watów).

   Na Uniwersytecie Pensylwanii w USA w latach 1943-1945 skonstruowano pierwszy na świecie komputer ENIAC według pomysłu genialnego matematyka węgierskiego Jánosa Neumanna. Budowa pierwszego na świecie 30 tonowego komputera ENIAC była związana z funkcjonowaniem pierwszego na świecie reaktora jądrowego oraz z potrzebą szybkiego i dokładnego sporządzania danych dla armii USA . Komputer ten był bardzo innowacyjny: działał według arytmetyki dwójkowej, posiadał właściwość przetwarzania równoległego i oddzielne funkcjonalnie moduły jednostki arytmetycznej i pamięci. Do chwili obecnej struktura komputera jest powszechnie znana jako Maszyna von Neumanna i dosłownie wszystkie komputery cyfrowe od tamtej pory są oparte na tej właśnie architekturze.

   Fizyk Ede Teller był przeciwnikiem rozbioru Polski we wrześniu 1939 roku i wielkim przeciwnikiem użycia bomby atomowej działającej na zasadzie rozszczepienia jądra atomowego przewidując zasięg skutków promieniowania radioaktywnego. Natomiast gorąco popierał użycie przeciw hitlerowskim Niemcom broni w postaci bomby opartej na zasadzie syntezy jądrowej (bomby wodorowej). Ede Teller wspólnie z Polakiem Stanisławem Ulamem – pochodzącym z Lwowa zaprojektowali pierwszą na świecie bombę wodorową. Bomba tej konstrukcji nosiła nazwę bomby H projektu Tellera-Ulama.

   Ede Teller występował też z wieloma propozycjami pokojowego wykorzystania broni nuklearnej, jak np. projekt budowy portu na Alasce za pomocą detonacji bomby wodorowej na dnie morskim. Zastosowanie wodoru jako nośnika energii nie przekroczyło do dnia dzisiejszego fazy eksperymentalnej.

   Historia światowej energetyki jądrowej to już 82 lat. Na świecie w elektrowniach jądrowych działa obecnie 437 reaktorów a w budowie znajduje się 64 nowych bloków jądrowych.

   Zbudowana przez 10 tysięcy Polaków węgierska elektrownia jądrowa Paks, która jest bliźniakiem Żarnowca, (zapewnia 50 % energii elektrycznej dla Węgrów) będzie obchodzić dnia 28 grudnia 2024 swoje 42 lecie.

   Film o „ojcu bomby atomowej”
   https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1599312%2Cfilm-o-ojcu-bomby-atomowej-od-piatku-w-kinach-co-wiadomo-o-projekcie