BIBLIA WITAMIN - Earl Mindell

 BIBLIA WITAMIN - Earl Mindell

Fragment książki:
newbielink:https://mega.co.nz/#!CF92jYQS!bR3PF5S2tIv1USJP7e0LOWiOb7FcJDWIeXNlIym003M [nonactive]

Wstęp

Książka ta napisana jest dla was: dla wielu kobiet i mężczyzn nieustannie próbujących dostosować się do norm statystycz­nych, wyznaczanych dla mitycznej osoby bez uwzględnienia jej wzrostu, wagi oraz aktywności życiowej. Jest ona przewod­nikiem dla człowieka konkretnego, a nie statystycznego. Gdzie­kolwiek jest to możliwe, staram się dawać rady indywidualne, ponieważ wierzę, że to jedyna droga do osiągnięcia pełni zdrowia. Takie jest główne przesłanie mojej książki.
Starałem się połączyć własną wiedzę farmakologiczną z wie­dzą dotyczącą żywienia, aby wyjaśnić zakłócenia czynności organizmu, a nieraz niebezpieczeństwa, na które naraża nas wzajemne oddziaływanie witamin i leków. Usiłowałem w spo­sób szczegółowy odnosić się do różnych stanów również po to, aby zmienić błędne przekonania związane z witaminami, które narosły właśnie wskutek uogólnień.
Przy realizacji podanych zaleceń może okazać się, że po­trzeba witamin kwalifikuje nas do kilku różnych kategorii suplementacyjnych. W tym przypadku niech zdrowy rozsądek podpowie nam najlepszy sposób suplementacji. (Jeżeli na przy­kład przyjmujemy już witaminę B6, to nie musimy zwiększać dawki, dopóki nie powstanie wyraźna potrzeba.)
Proponowane przeze mnie zalecenia nie powinny być trak­towane jako ścisłe przepisy recepturalne, ale mogą z pewnością służyć jako elastyczny program przy współpracy z lekarzem, ¿adna recepta bowiem nie zastąpi profesjonalnej opieki.
Moim gorącym pragnieniem jest, aby informacje zawarte w tej książce dopomogły w osiągnięciu długiego i szczęśliwego ?ycia w pełni zdrowia.
Earl Mindell

Od tłumaczki

Książkę tę przekazujemy polskim Czytelnikom z nadzieją, że zmieni panujące dotąd stereotypy myślenia o witaminach i sta­nie się podręcznikiem nauki sposobu życia i odżywiania dla wszystkich ludzi, niezależnie od ich wiedzy ogólnej i wykształ cenią. Tej idei podporządkowany jest dobór i zakres porusza nych zagadnień, język pozbawiony nadmiaru terminologii, od znaczający się prostotą wyjaśnień nieraz trudnych pojęć nauko­wych, oraz jasny, logiczny układ książki, który podkreśla najważniejsze informacje. Zagadnienia medycyny, biochemi i farmakologii są przedstawione ogólnie, bez zagłębiania się w szczegóły, ponieważ stanowią jedynie kanwę, na której auto ukazał wpływ składników odżywczych na organizm człowieka zdrowego, chorego i w różnych innych sytuacjach życiowych
Ten popularyzatorski charakter książki, który — jak sądzimy — przyciągnie wielu ludzi szukających podstawowej wiedzy o uzyskaniu pełnego zdrowia, może jednak początkowo wywo­łać niedosyt u osób, które oczekiwały, że będzie to naukowa ściśle teoretyczna monografia witamin. Być może po uważnej lekturze i te osoby doznają miłego rozczarowania odnajdując nowe, interesujące doniesienia naukowe o roli składników odżywczych oraz ich wzajemnych powiązaniach. Chociaż bo­wiem autor potraktował klasyczną wiedzę fizjologiczną i bio­chemiczną w sposób informacyjny, zwięzły i prosty, to dużo miejsca poświęcił faktom mało znanym lub jeszcze nie znanym będącym plonem ostatnich prac badawczych. Te zawarte w książce nowinki mogą więc dostarczyć satysfakcji również osobom zajmującym się w sposób profesjonalny medycyną biochemią czy farmakologią, a co więcej — stać się zarzewiem gorącej dyskusji, ponieważ nie zawsze mieszczą się w schema­tach wynikających z dotychczasowego stanu wiedzy.Kontrowersje budzić mogą duże dawki witamin proponowa­ne przez autora w programach suplementacyjnych. Pamiętajmy jednak, że utorowanie drogi każdej nowej idei odbywa się na ogół w sposób burzliwy, czego prawdopodobnie doświadczył również i sam autor, gdy przed blisko ćwierćwieczem rozpo­czynał propagowanie swoich poglądów związanych z medycy­ną zapobiegawczą i żywieniem. Dziś jego poglądy nie tylko zostały zaakceptowane, ale także potwierdzone przez liczne badania naukowe, a ich praktyczne skutki stanowią najlepszą rekomendację. My jesteśmy na początku drogi i nie bójmy się nowatorstwa!
Warto zwrócić jeszcze uwagę na wymiar humanistyczny tej książki. Zamierzeniem autora, realizowanym w sposób nie­zwykle konsekwentny, jest unikanie uogólnień, a dostrzeganie problemów indywidualnego człowieka. Jest to dla nas nowe i zaskakujące podejście; po latach wtapiania w totalitarną, statystyczną masę, nawet na stronach podręczników medycz­nych, jesteśmy wreszcie traktowani w sposób podmiotowy, z uwzględnieniem różnic wynikających z cech psychicznych, fizycznych, sytuacji życiowych czy nawet ułomności objawiają­cych się nałogami.
Wierzymy więc, że książka ta, pełniąca w Stanach Zjed­noczonych rolę popularnego podręcznika, pozwalającego osiąg­nąć pełnię zdrowia i radość życia, w Polsce stanie się drogo­wskazem wprowadzającym w tajniki świata witamin.
Dr med. Krystyna Górska


I. W kręgu witamin

1. Dlaczego stały się moją pasją

Witaminami zainteresowałem się jako człowiek w pełni dojrzały, z ukształtowanym jednak jeszcze w czasie studiów spojrzeniem na problemy farmakologii, biochemii, chemii or­ganicznej i nieorganicznej oraz zdrowia publicznego. Ten akademicki sposób myślenia wywierał wówczas swe piętno na moim stosunku do witamin i czynił go schematycznym. Na hasło: brak witaminy C, odpowiadałem — szkorbut, niedobór B, — beriberi, niedobór D — krzywica. Podczas mych studiów na wydziale farmacji nauka o żywieniu sprowadzała się głównie do wiedzy o stosowaniu diety zrównoważonej i polecanych w niej produktach żywnościowych. A wszystko to ilustrowane było nieapetycznymi, nieczytelnymi rycinami. Przy tym sposo­bie myślenia nie było miejsca na rozważania, czy witaminy mogą spełniać jakąś rolę w zapobieganiu pewnym chorobom albo czy ich stosowanie może wpłynąć na uzyskanie pełni zdrowia.
Obaj pracowaliśmy po piętnaście godzin na dobę, ale widać to było tylko po mnie i tylko ja to odczuwałem
Gdy w roku 1965 otworzyłem moją pierwszą aptekę, zacząłem ze zdumieniem przyglądać się ludziom, którzy przyj­mowali tak wiele różnych leków bez objawów konkretnej choroby. Przypominam sobie pewnego stałego klienta, całkowicie zdrowego który regularnie odwiedzał nas z receptami chyba na wszystkie czynności organizmu. Aptekę prowadziliśmy wspólnie z kolegą, pracując ciężko, fakt  piętnaście godzin na dobę. Zastanawiający był jednak fakt, że sam wysiłek ten odbijał się tylko na moim wyglądzie '"poczuciu. Sekret witalności mojego wspólnika polegał na jego wiedzy o witaminach i umiejętności jej praktycznego wykorzystania. W czasie naszych rozmów nie wracaliśmy do schematów uniwersyteckiego myślenia i bardzo mało mówiliś­my o szkorbucie czy beriberi. Dużo natomiast rozmawialiśmy o mnie i moich potrzebach witaminowych. Stałem się gorliwym uczniem i nigdy nie zapomnę tych elementarnych wiadomości nowej dla mnie dziedziny nauki. Dzięki temu poznałem dob­rodziejstwa naturalnych witamin występujących w żywności, dowiedziałem się, że witaminy B kompleks i C łagodzą stres, witamina E zwiększa wytrzymałość i wytrwałość, a witamina j B12 może usuwać zmęczenie. Po sprawdzeniu na sobie tego podstawowego przecież systemu witaminowego nie tylko prze­konałem się o tym. Po prostu odmieniłem się.
Nagle żywienie stało się najważniejszą sprawą w moim życiu. Czytałem wszystkie dostępne książki na ten temat, wyszukiwałem artykuły i śledziłem doniesienia naukowe. Odrzuciłem moje akademickie podręczniki i odkryłem zadzi­wiająco bliską zależność między biochemią a żywieniem. Pod­czas jednego z wykładów poświęconych problemom zachowa- i, nia zdrowia dowiedziałem się, że kompleks nukleinowy DNA-RNA, jak również dysmutaza ponadtlenkowa (SOD) mają właściwości odmładzające. Przekonałem się o tym na sobie. Przyjmowanie bowiem tych suplementów spowodowało, że — według opinii otoczenia — wyglądam na młodszego o pięć do dziesięciu lat niż faktycznie jestem. Każde nowe odkrycie w dziedzinie żywienia podniecało mnie ogromnie i budziło mój  entuzjazm.
Czułem, że świat otworzył się przede mną, ale i ja chciałem dzielić się z nim moją wiedzą. Wspólnie z partnerem, z którym doskonale się rozumiałem, zaczęliśmy doradzać ludziom  przyjmowanie witaminy B kompleks i B,2 oraz spożywanie i żywności bogatej w witaminy z jednoczesnym ograniczeniem leków uspokajających, poprawiających nastrój czy pobudzają­cych.
Rezultaty były znakomite! Ludzie przychodzili, aby opowiedzieć, jak dobrze się czują i jak wzrasta ich energia ' życiowa. Zamiast rezygnacji i negatywnego stosunku do świa­ta, które często towarzyszą leczeniu farmakologicznemu, poja­wiły się u nich pozytywne reakcje na otoczenie. Pewna kobieta, która przez prawie całe swoje dorosłe życie przyjmowała Librium, krążąc między lekarzem a psychoterapeutą, I wyzdrowiała, szczęśliwa, wolna od uzależnienia lekowego. I
Sześćdziesięcioletniemu architektowi, któremu groziła renta z powodu złego stanu zdrowia, witaminy przywróciły dobre samopoczucie i energię twórczą, tak że wykonał projekt okazałego budynku biurowego w Los Angeles i uzyskał akceptację komisji. Aktor w średnim wieku, z uzależnieniem lekowym, porzucił nałóg i zagrał rolę w serialu telewizyjnym, w którym z powodzeniem nadal występuje.
Od roku 1970 poświęciłem się całkowicie problemom ży­wienia oraz medycyny zapobiegawczej. Obserwując niedo­statek wiedzy w tej dziedzinie, postanowiliśmy wspólnie z innym farmaceutą sporządzać preparaty naturalnych witamin oraz szerzyć wśród ludzi dokładną i przystępną informację na temat prawidłowego żywienia.
Dziś, już jako żywieniowiec, wykładowca i autor, nadal jestem poruszony tym, że świat otworzył się przede mną dwadzieścia dwa lata temu — świat, w którym codziennie dokonuje się nowych odkryć, a ja gorliwie w tym uczestniczę.

2. Czym są witaminy

Witaminy uzyskujemy z naturalnej żywności albo przez wzbogacenie, czyli suplementację diety, i spożywamy je, aby żyć
Kiedy wymawiamy słowo „witamina", większość ludzi myśli „pigułka". Pigułka zaś nasuwa mylące skojarzenia z me­dycyną i lekami. Witaminy oczywiście mogą i często spełniają funkcję leków, lekami jednak nie są.
Mówiąc najprościej, witaminy są substancjami organiczny­mi, biorącymi udział we wszystkich podstawowych czynnoś­ciach organizmu, umożliwiających mu życie i prawidłowe funkcjonowanie. Ich minimalne ilości, obecne w naturalnych produktach żywnościowych, zapewniają odpowiedni wzrost, aktywność życięwą i ogólne dobre samopoczucie. Organizm czerpie witaminy głównie z żywności albo dostarczonych sup­lementów, ponieważ sam nie jest w stanie (z małymi wyjąt­kami) ich wytwarzać ani syntetyzować.
Mówiąc o witaminach mamy na ogół na myśli suplementy dostępne w tabletkach, kapsułkach, płynie, proszku, a nawetw formie iniekcji. Można je otrzymywać syntetycznie, ale mogą także być pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego.
Bez wszystkich istotnych witamin niemożliwe jest utrzyma­nie życia.
3. Czym witaminy nie są
Witaminy nie są ani pigułkami pobudzającymi, ani substytutami pokarmu
Wielu ludzi sądzi, że witaminy mogą zastąpić pokarm. Nie mogą. Nie są one wchłaniane bez przyjęcia pokarmu. Panuje wiele błędnych przekonań dotyczących witamin i mam nadzie­ję, że ta książka pozwoli wyjaśnić przynajmniej niektóre z nich.
•      Witaminy nie są pigułkami pobudzającymi i same nie mają wartości kalorycznych ani energetycznych.
•      Witaminy nie mogą zastąpić białka ani innych składników odżywczych, takich jak związki mineralne, tłuszcze, węglowo­dany, woda, ani siebie nawzajem.
•      Witaminy nie są samodzielnymi składnikami strukturalnymi naszego organizmu.
•      Nie można być zdrowym żywiąc się wyłącznie witaminami.

4. Jak działają witaminy

Jeśli wyobrazimy sobie organizm jako silnik spalinowy samochodu, witaminy zaś jako iskry świec zapłonowych, bę­dziemy mieli wówczas proste wyjaśnienie, jak te zdumiewająco małe ilości substancji pochodzących z żywności decydują o sprawnym funkcjonowaniu naszego organizmu.
Witaminy regulują nasz metabolizm poprzez system enzymatyczny. Niedobór jednej witaminy może być niebezpieczny dla całego organizmu
Witaminy są składnikami naszego systemu enzymatycznego, który — podobnie do świecy zapłonowej — pobudza energię i reguluje nasz metabolizm koordynując w sposób doskonale harmonijny czynności organizmu.
W porównaniu z innymi składnikami odżywczymi, takimi jak białka, tłuszcze i węglowodany, zużycie witamin (nawet przy wyczerpującym trybie życia) jest bardzo małe. Jednak niedobór nawet jednej witaminy może stanowić niebezpieczeństwo dla całego organizmu.

5. Czy powinniśmy stosować suplementację

„Jeżeli w diecie znajduje się cukier, biała mąka albo żywność puszkowana, należy liczyć się z możliwością choroby niedoborowej..."
Mogłoby się wydawać, że skoro witaminy występują w róż­nych produktach żywnościowych w sposób zróżnicowany pod względem rodzaju oraz ilości, to spożywanie dobrej ży­wności przy diecie zrównoważonej (zawierającej różne rodza­je żywności) pokryje zapotrzebowanie organizmu na wszystkie witaminy. I prawdopodobnie by tak było. Problem polega jednak na tym, że tylko niewielu z nas może stosować taką mityczną dietę. Według doktora Daniela T. Quigleya, autora The National Malnutrition, „jeżeli w diecie znajdu­je się cukier, biała mąka albo żywność puszkowana, należy liczyć się z możliwością choroby niedoborowej, a nasilenie tej choroby zależy od procentowego udziału takiej żywności w diecie".
Ponieważ w restauracjach żywność jest z reguły odgrzewana albo utrzymywana w cieple pod lampami, ryzyko niedoboru witamin A, B| i C w naszym organizmie jest zależne od tego, jak często spożywamy tam posiłki. Ponadto u kobiet liczących od 13 do 40 lat konsumpcja tak przygotowanych potraw może wywołać niedobory wapnia i żelaza.
Większość żywności, którą spożywamy, jest przetworzona i przez to uboga w składniki odżywcze. Weźmy na przykład chleb i produkty zbożowe. Wszystko, co możemy dziś znaleźć w sklepach spożywczych, ma wysoką zawartość-węglowoda­nów. „Ale przecież jest to wzbogacone!"
"Wzbogacone" — to tylko napis na etykiecie.Wzbogacone? Wzbogacenie oznacza ponowne wprowadze­nie składników odżywczych do żywności, która je zawierała, ale została ich w znacznej mierze pozbawiona wskutek proce­sów termicznych i przechowywania. Żywność wzbogaca się więc do poziomu naturalnego produktu przed przetworzeniem. Jednak normy wzbogacania żywności w składniki odżywcze nie rekompensują w pełni strat. Na przykład norma wzbogacania białej mąki zakłada ponowne wprowadzenie z dwudziestu dwóch naturalnych składników odżywczych, które zostały usu­nięte, tylko trzech witamin z grupy B, witaminy D, soli wapnia i żelaza. Tak więc chleb podtrzymujący życie okazuje się smaczną, ale niepełnowartościową podporą tegoż.
Myślę, że moje przekonanie o konieczności stosowania suplementacji jest jasne i uzasadnione.

6. Składniki odżywcze

Istnieje sześć ważnych składników odżywczych
Węglowodany, białka (zbudowane z aminokwasów), tłusz­cze, składniki mineralne, witaminy i woda są to składniki odżywcze. Pochodzą z pożywienia i są wchłaniane w przewo­dzie pokarmowym. Są niezbędne do zachowania dobrego zdro­wia, konieczne do wytwarzania energii, zapewnienia prawid­łowego funkcjonowania narządów i wzrostu komórek.

7. Różnice między mikro a makroskładnikami odżywczymi

Mikroskładniki: witaminy i związki mineralne, nie dostar­czają samodzielnie energii. Makroskładniki: węglowodany, tłu­szcze i białka, dostarczają energię, ale jedynie w obecności mikroskładników.
Ze składnikami odżywczymi bywa tak: mniej znaczy często tyle samo co więcej
Chociaż ilości mikro- i makroskładników, których potrzebu­jemy do utrzymania dobrej kondycji, różnią się znacznie mię­dzy sobą, to jednak wszystkie one są ważne (zob. podrozdział 70).

8. Sposób przyswajania składników odżywczych

Organizm rozkłada pożywienie na składniki odżywcze w celu łatwiejszego ich przyswojenia
Podczas procesu trawienia składniki odżywcze zawarte w po­karmie ulegają pod wpływem enzymów rozpadowi na mniejsze i prostsze elementy chemiczne, wchłaniane następnie do naczyń krwionośnych oplatających ścianę jelita.

9. Jak funkcjonuje układ trawienny

Omawiając pracę przewodu pokarmowego chcę sprostować pewne błędne, lecz rozpowszechnione przekonania związane z czasem, miejscem i sposobem przyswajania składników od­żywczych.

Jama ustna i przełyk
Trawienie rozpoczyna się w jamie ustnej rozdrobnieniem pokarmu i zmieszaniem go ze śliną. Zawarty w ślinie enzym, zwany ptialiną, zaczyna rozszczepiać skrobię na cukry proste. Pokarm jest przesuwany do tylnej części jamy ustnej, a dalej do przełyku. Tu rozpoczyna się perystaltyka. Polega ona na ryt­micznych skurczach i rozkurczach mięśni przełyku, a potem innych odcinków przewodu pokarmowego, które wytwarzają silną falę, zmuszającą masę pokarmową do przesuwania się w głąb przewodu. Aby zapobiec fali zwrotnej, układ pokar­mowy wyposażony jest w zastawki przy połączeniach między poszczególnymi jego częściami. W trakcie przesuwania się przez różne odcinki przewodu pokarmowego masa pokarmowa poddawana jest działaniu określonych enzymów.

Żołądek
Ta najszersza anatomicznie część przewodu pokarmowego często jest przez nas wymieniana w potocznych rozmowach na temat dolegliwości brzusznych. Na ogół jednak błędnie umiej­scawiamy ten narząd poniżej pępka, jako rzekomo zajmujący całą jamę brzuszną. W rzeczywistości jest to elastyczna torba mięśniowa wysłana śluzówką, o żywej perystaltyce i ciągle zmieniającym się kształcie, leżąca ponad pępkiem, w obramo­waniu dolnych żeber.
Przez ścianę żołądka do naczyń wchłania się jedynie alkohol.
Zwykły posiłek opuszcza żołądek w ciągu trzech do pięciu godzin
Substancje płynne, takie jak zupa, opuszczają żołądek dosyć szybko. Tłuszcze pozostają znacznie dłużej. Zwykły posiłek składający się z węglowodanów, białek i tłuszczów opuszcza żołądek w ciągu trzech do pięciu godzin. Gruczoły żołądka zawierają wyspecjalizowane komórki produkujące śluz, enzy­my, kwas solny oraz tak zwany czynnik wewnętrzny, umoż­liwiający wchłanianie witaminy B,2 (ale dopiero w jelicie krętym). Sok żołądkowy ma odczyn kwaśny i jest mieszaniną następujących substancji:
Pepsyny — główny enzym żołądkowy rozpoczynający proces trawienia białka, aktywny tylko w środowisku kwaśnym;
Reniny — enzym ścinający mleko;
HCL — kwas solny produkowany przez komórki żołądka i wytwarzający środowisko kwaśne.
Żołądek nie jest niezbędny do trawienia, ponieważ większość procesów trawiennych odbywa się poza nim.

Jelito cienkie
Całkowita absorpcja składników odżywczych odbywa się zasadniczo w jelicie cienkimJelito cienkie ma łączną długość około 6 m i składa się z trzech części: dwunastnicy, jelita czczego długości 3 m i jelita krętego — około 3 m. W jelicie cienkim odbywa się trawienie zasadnicze oraz wchłanianie składników odżywczych. Procesy te zachodzą jedynie w środowisku zasadowym, które powstaje dzięki obecności żółci, soku trzustkowego oraz wydzieliny gruczołów ściany jelita.
Kiedy półpłynna zawartość jelita cienkiego przemieszcza się zgodnie z falą perystaltyczną, wydaje się nam, że słyszymy odgłosy pochodzące z żołądka. Ale to nieprawda, gdyż żołądek położony jest wyżej. Wątpliwe jest jednak, aby zmieniło się to potoczne mniemanie.

Jelito grube
Masa pokarmowa dokonuje obiegu jelita grubego w ciągu dwunastu do czternastu godzin
Po zakończeniu procesu wchłaniania w jelicie cienkim jego zawartość przesuwa się do jelita grubego, którego funkcja polega przede wszystkim na wchłanianiu wody. Jelito grube jest głównym magazynem i narządem odciągającym wodę. Substan­cje dostające się tu w stanie płynnym ulegają zagęszczeniu wraz ze stopniową absorpcją wody. Na przesunięcie się zawartości jelita grubego wzdłuż całego jego przebiegu potrzeba od dwu­nastu do czternastu godzin.
Jelito grube w przeciwieństwie do wolnego od zarazków żołądka jest bogate w bakterie, które stanowią normalną florę jelitową. Kał składa się przede wszystkim z bakterii oraz nie strawionych resztek, głównie celulozy oraz substancji wyda­lonych z krwi i przenikających przez ścianę jelita do jego światła.

Wątroba
Główny narząd magazynujący witaminy rozpuszczalne w tłuszczach
Wątroba jest największym narządem miąższowym ustroju o wadze około 1,5 kg, mogącym modyfikować prawie wszyst­kie struktury chemiczne. Jej działanie odtruwające przejawia się w rozbijaniu i unieszkodliwianiu różnych toksycznych związ­ków. Jest także rezerwuarem krwi i narządem magazynującym witaminy A i D oraz węglowodany w postaci materiału zapaso­wego (glikogenu), które uwalniane okresowo do krwi utrzymują stały poziom cukru.
Wątroba wytwarza ponadto enzymy, cholesterol, białka, wi­taminę A (z karotenu) oraz czynniki krzepnięcia krwi.
Jedną z głównych czynności wątroby jest produkcja żółci. Żółć zawiera sole, które zapewniają sprawne trawienie tłusz­czów dzięki działaniu detergentowemu i emulgacji.

Pęcherzyk żółciowy
Pęcherzyk żółciowy może się opróżnić na sam widok jedzenia
Jest to magazujący żółć narząd długości około 5 cm, którego zadaniem jest modyfikacja chemiczna żółci i około dziesięcio­krotne jej zagęszczanie. Smak, a czasami nawet widok jedzenia mogą spowodować opróżnienie pęcherzyka. Składniki żółci w nim zawartej niekiedy krystalizują się i tworzą kamienie żółciowe.

Trzustka
Trzustka dostarcza organizmowi najwięcej ważnych enzymów trawiennych
Gruczoł ten, długości około 15 cm, jest ułożony w krzywiź- nie dwunastnicy. Wysepki komórkowe trzustki wydzielają in­sulinę, która przyspiesza spalanie cukru w organizmie. Insulina wydzielana jest do krwi, a nie do układu pokarmowego. Większa część miąższu trzustki wytwarza i wydziela sok trzustkowy, który zawiera najważniejsze enzymy trawienne organizmu — lipazę rozszczepiającą tłuszcze, proteazy roz­szczepiające białka i amylazy rozszczepiające skrobię.

10. Nazwy witamin

Ze względu na to, że budowa chemiczna witamin nie była poznawana jednocześnie, nie mają one jednolitych nazw nauko­wych. Większość z nich oznakowana jest literami alfabetu. Dziś znane są następujące witaminy:
Znane witaminy od A do U
Witamina A (retinol, karoten); witaminy grupy B kompleks: B| (tiamina), B2 (ryboflawina), B3 (niacyna, nikotynamid), B4 (adenina), B5 (kwas pantotenowy), B6 (pirydoksyna), B10, B,, (czynniki wzrostu), B,2 (kobalamina, cyjanokobalamina), BL, (kwas orotowy), B|5 (kwas pangamowy), Bn (amygdalina), Bc (kwas foliowy), B, (karnityna), Bx albo PABA (kwas pa- ra-aminobenzoesowy), cholina, inozytol; C (kwas askorbino­wy); D (kalcyferol, ergosterol); E (tokoferol); F (niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe); G (ryboflawina); H (biotyna); K (menadion); L (konieczna do laktacji); M (kwas foliowy); P (bioflawonoidy); PP (nikotynamid); P4 (trokserutyna); T (substancje przyspieszające wzrost); U (wyodrębniona z so­ku kapusty). Być może znacznie więcej witamin czeka jeszcze na odkrycie.

11. Nazwy składników mineralnych

Istnieje siedem najważniejszych składników mineralnych: wapń, jod, żelazo, magnez, fosfor, selen, cynk
Chociaż potrzebnych jest około osiemnastu znanych skład­ników mineralnych do utrzymania i regulacji czynności organizmu, to jednak dzienne zapotrzebowanie w diecie zostało ustalone tylko dla siedmiu z nich — wapnia, jodu, żelaza, magnezu, fosforu, selenu i cynku.
Istnieją następujące aktywne składniki mineralne w na­szym organizmie: wapń, chlor, chrom, kobalt, miedź, fluor, Jod, żelazo, magnez, mangan, molibden, fosfor, potas, selen, sód, siarka, wanad, cynk. Pierwiastki śladowe, takie jak bor, krzem, nikiel i arsen, są także konieczne do optymalnego wzrostu i funkcjonowania błon komórkowych.

12. Organizm potrzebuje współpracy

Witaminy to nie wszystko
Lubię nazywać witaminy Kopciuszkami w świecie żywie­nia, ponieważ nie mogą działać i być wchłaniane bez pomocy składników mineralnych. Wiedzą o tym tylko nieliczni. I chociaż organizm może syntetyzować niektóre witaminy, nie może wytwarzać pojedynczych składników mineralnych.

13. Nie uświadamiane fakty z zakresu żywienia

•      Jeden papieros niszczy 25-100 mg witaminy C!
•      Mleko z zawartością syntetycznej witaminy D (zawierają głównie mleko o przedłużonej trwałości) może pozbawić organizm magnezu! (W Polsce nie dodaje się syntetycznych witamin do mleka — przyp. tłum.)
•      Ludzie żyjący w zadymionych miastach, w przeciwień­stwie do mieszkańców wsi, nie produkują witaminy D, ponieważ dymy absorbują promienie ultrafioletowe.
•      Więcej niż jedna szklanka koktajlu alkoholowego dziennie może spowodować zubożenie organizmu w witaminy B|, B6 i kwas foliowy !
•      Osiemdziesiąt procent kobiet amerykańskich ma niedobo­ry wapnia.
•      Dziesięć milionów kobiet amerykańskich przyjmuje dous­tne środki antykoncepcyjne i większość z nich jest nie­świadoma tego, że środki te mogą utrudniać przyswajanie witamin B6, B|2, kwasu foliowego i witaminy C !
•      Amerykańscy mężczyźni zajmują trzynaste miejsce na światowej liście zdrowia, a kobiety amerykańskie — szóste.
•      Dzieci potrzebują półtora do dwóch razy więcej białka na kilogram wagi ciała niż dorośli, a niemowlęta — aż trzy razy więcej!•      Badania dotyczące raka, prowadzone przez Massachusetts Institute of Technology, wykazały, że witaminy C i E oraz związki chemiczne, zwane indolami, znajdowane kapuście, brukselce i w innych warzywach z rodziny roślin krzyżo­wych, są potencjalnymi i zdecydowanie bezpiecznymi in­hibitorami niektórych karcynogenów, czyli substancji wywo­łujących nowotwory!
•      Witamina B, pomaga zwalczać powietrzną i morską cho­robę lokomocyjną.
•      Przy diecie wysokobiałkowej zapotrzebowanie na witami­nę B6 wzrasta!
•      W cebuli, czosnku, rzodkiewkach i porach zawarty jest naturalny antybiotyk, zwany allicyną, który może niszczyć bakterie chorobotwórcze bez równoczesnego usuwania bak­terii korzystnych dla przewodu pokarmowego!
•      Aspiryna może trzykrotnie zwiększyć poziom wydalania witaminy C!
•      Osiemnaście połówek orzecha pekanowego może pokryć dzienne zapotrzebowanie na witaminę F.
•      Częste spożywanie żywności zawierającej sztuczne doda­tki smakowe, barwiące, glutaminian sodowy itp. może ob­niżyć efektywność systemu immunologicznego.
•      Orzeszki ziemne zawierają inhibitory enzymów, co prowa­dzi do trudności w trawieniu ich białka.
•      Otrębów nie liczy się w bilansie energetycznym.
•      Makaron pakowany w jasny celofan albo z dużymi celofa­nowymi „oknami" jest narażony na utratę właściwości od­żywczych.
•      Środki zmiękczające wodę mogą niezdrowo zwiększać dzienne spożycie soli.
•      Główny składnik margaryny — utwardzony olej roślinny — może mieć nawet gorszy wpływ na zdrowie niż kwasy tłuszczowe nasycone.
•      Czarne jagody, jeżyny i czerwona kapusta są zdrowsze po ugotowaniu!
•      Żółta i czerwona cebula, czerwone winogrona i brokuły są bogate w kwercetynę, niedawno odkryty czynnik przeciw- nowotworowy, który według badań uniwersytetu kalifornijs­kiego wykazuje działanie hamujące rozwój komórek nowo­tworu, zanim utworzą się guzy.
•      Oliwa z oliwek jest jednym z najlepszych naturalnych produ­któw żywnościowych przeciwdziałających chorobom serca.•      Najlepszą metodą pozbycia się nadmiaru sodu jest wypijanie 6 do 8 szklanek wody bezsolnej dziennie.
•      Istnieją prawdopodobnie powiązania między pastą do zębów (z jej krystalicznymi czynnikami ścierającymi, czynnikami wytwarzającymi pianę i innymi składnikami) a chorobami jelit, takimi jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Croh- na oraz zespół drażliwego jelita. Należy dobrze płukać usta po czyszczeniu zębów i nie połykać pasty.
•      Jest nowość dla osób palących papierosy. Według raportu sporządzonego przez American Cancer Society palenie papiero­sów skraca przeciętnie długość życia nie o siedem lat, jak uważano dotychczas, ale o osiemnaście lat w stosunku do niepalących. JEDENAŚCIE LAT WIĘCEJ!
•      Pierwiastek bor (znajdujący się w jabłkach, winogronach, soku winogronowym i rodzynkach) może opóźniać zmiany kostne u kobiet po menopauzie. Bor pomaga też kobietom leczonym estrogenami utrzymywać dłużej stężenie tego hor­monu we krwi.
•      Unikając picia czarnej kawy możemy zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka przełyku. Przypuszcza się, że tanina zawarta w kawie i herbacie może mieć właściwości rakotwór­cze. Białko mleka neutralizuje taninę, czyniąc ją nieprzyswajal- ną dla organizmu.
•      Królik Bugs miał rację! Marchew może pomóc powstrzymać blaszkę miażdżycową od usadowienia się w ścianie tętnicy i zapobiec chorobom serca u ludzi z miażdżycą. Jedząc jedną dużą marchew dziennie dostarczamy sobie 11 000 IU (jednostek międzynarodowych) witaminy A z beta karotenu!

14. Pytania do rozdziału I

Nie widziałam zdrowej żywności uzupełnianej aminokwasa­mi. Czy taka suplementacja jest brana pod uwagę? Czy amino­kwasy są równie ważne jak witaminy?

Zdecydowanie tak, i jeszcze raz tak! Aminokwasy (zob. podrozdział 70) są elementami budowy jednego z naszych najważniejszych składników odżywczych — białka.
Każda komórka w naszym ciele zawiera białko i potrzebuje białka. Jest ono używane zarówno do budowy nowych tkanek i naprawiania uszkodzonych komórek, jak i do wytwarzania hormonów i enzymów, utrzymywania równowagi kwasowo-zasadowej we krwi i usuwania toksycznych produktów przemiany materii. Podczas trawienia białko rozpada się na małe elementy, nazywane aminokwasami. Gdy aminokwasy dostają się do komórek w naszym organizmie, wówczas ponow­nie tworzą się z nich białka. Jest to cudowny cykl.
Witaminy i aminokwasy są równie ważne w żywieniu, gdyż nie uzyskamy żadnej korzyści z jednego z tych składników bez odpowiedniego udziału drugiego. Co do suplementacji i jej znaczenia dla organizmu, proponuję przejrzeć podrozdziały 70 i 75, które omawiają liczne korzyści, jakich może dostarczyć uzupełnienie diety aminokwasami.

Wiem, te witaminy nie mogą działać bez składników mineral­nych. Czy jednak wśród składników mineralnych znajdują się takie, które szczególnie efektywnie współdziałają z określonymi witaminami?

Tak. Witamina A na przykład współdziała najlepiej z na­stępującymi składnikami mineralnymi: wapniem, magnezem, fosforem i cynkiem. Efektywność witamin z grupy B także zwiększają te minerały, a oprócz nich kobalt, miedź, żelazo, mangan, potas i sód. Witamina C największą efektywność uzyskuje w obecności wapnia, kobaltu, miedzi, żelaza i sodu; witamina D — w obecności wapnia, miedzi, magnezu, selenu, i sodu; witamina E — w obecności wapnia, żelaza, manganu, fosforu, potasu, selenu, sodu i cynku. Szerzej o tym napisałem w podrozdziałach 26-49.

Co to jest nowy składnik mineralny — bor?

Po pierwsze, nie jest on nowy. A po drugie, bywa częściej klasyfikowany jako pierwiastek śladowy niż jako składnik mineralny. Ale to nie umniejsza jego niedawno odkrytej roli: w połączeniu z magnezem, wapniem i witaminą D pomaga zapobiegać osteoporozie. Jego dawka dzienna jako suplementu wynosi 3 mg.

II. Czy tabletka witaminy jest tylko tabletką witaminy

15. Skąd pochodzą witaminy

Większość witamin pochodzi ze źródeł naturalnych
Ze względu na to, że witaminy są naturalnymi substancjami znajdującymi się w żywności, suplementy, które przyjmujemy w postaci kapsułek, tabletek, proszków albo płynu, pochodzą także z żywności. Są wyciągami ze źródeł naturalnych, chociaż wiele z nich może być też syntetyzowanych.
Na przykład witamina A pochodzi zwykle z tranu wątroby ryby. Witaminy kompleksu B pochodzą z drożdży albo wątro­by. Witaminę C uzyskuje się z głogu. Witamina E jest przeważ­nie wyciągiem z soi, kiełków pszenicy albo kukurydzy.

16. Dlaczego witaminy podawane są w różnych postaciach

Witaminy podawane są w różnych postaciach ze względu na różne potrzeby ludzi
Tabletki są najbardziej znaną i wygodną formą suplemen­tów witamin. Są łatwiejsze do przechowania, przenoszenia i mogą dłużej stać na półce niż proszki czy płyny.
Kapsułki, podobnie jak tabletki, są wygodne i łatwe do przechowywania. W tej postaci występują preparaty witamin rozpuszczalnych w tłuszczach — A, D i E.
Kapletki są to kapsułki w kształcie tabletek, czasami po­wlekane specjalną otoczką nie rozpuszczającą się w żołądku, gdzie jest odczyn kwaśny, ale dopiero w jelicie.
Kapsułki żelowe polecane są osobom mającym trudności z połykaniem leków.
Proszki umożliwiają podawanie witamin w dużej dawce od razu (np. 1 łyżeczka sproszkowanej witaminy C może zawierać dawkę 4000 mg). Ponadto polecane są alergikom, gdyż do ich wytwarzania nie jest potrzebne ani podłoże, ani substancje wiążące, które często bywają alergenami.
Płyny witaminowe pozwalają na przyjmowanie ich z napoja­mi. Polecane są osobom mającym trudności z połykaniem tabletek i kapsułek.
Inhalacje stały się ostatnio popularnym sposobem podawa­nia składników odżywczych. Szczególnie szybko wchłaniane są przez błonę śluzową nosa witaminy grupy B i C.
Plasterki i implanty (substancje do wszczepiania) są nowo­ścią na rynku i wkrótce prawdopodobnie go opanują, gdyż w sposób ciągły mogą dostarczać odmierzonych dawek skład­ników odżywczych.

17. Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (postać oleista i postać sproszkowana — rozpuszczalna w wodzie)

Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, takie jak A, D, E i K, są dostępne w postaci oleistej i sproszkowanej. Sproszkowana postać witaminy wskazana jest dla osób, które mają skłonność do zaburzeń żołądkowo-jelitowych po spożyciu oleju, a także trądzik lub inną dolegliwość cery wrażliwej na spożywanie olejów albo pozostają na diecie ubogiej w tłuszcz.

18. Witaminy naturalne i syntetyczne czy organiczne i nieorganiczne

Witaminy syntetyczne są większym zyskiem dla naszego budżetu, ale mniejszym dla żołądka
Kiedy jestem pytany o różnice między witaminami synte­tycznymi i naturalnymi, odpowiadam zwykle: „to zależy od ciebie". Chociaż witaminy syntetyczne i składniki mine­ralne dają zadowalające wyniki, to jednak dobrodziejstwa płynące z witamin naturalnych przewyższają je. Wpraw­dzie analiza chemiczna wykazuje, że są one identyczne, ale witaminy naturalne zawierają jeszcze inne naturalne sub­stancje. Takim właśnie przykładem może być syntetyczna witamina C. Zawiera ona jedynie kwas askorbinowy. Natural­ny ekstrakt z głogu zawiera witaminę C i flawonoidy, czyli całkowity C kompleks, który czyni witaminę C bardziej efek­tywną.
Naturalna witamina E, która może zawierać wszystkie tokoferole, a nie tylko alfa, jest bardziej skuteczna niż jej syntetyczny odpowiednik.
Według znanego alergologa, doktora Therona G. Randolpha, substancja otrzymana syntetycznie może u osoby wraż­liwej na związki chemiczne wywołać reakcję, podczas gdy ten sam materiał pochodzenia naturalnego jest tolerowany, chociaż obie substancje mają identyczną budowę chemiczną.
Z drugiej jednak strony, podanie naturalnej witaminy C lu­dziom uczulonym na pyłki kwiatowe mogłoby wywołać niepo­żądaną reakcję ze względu na możliwość zanieczyszczenia witaminy tymi alergenami.
Ponadto badania porównawcze, dotyczące witamin syn­tetycznych i naturalnych, wykazały, że przy stosowaniu natural­nej suplementacji obserwuje się znacznie mniej zaburzeń żołądkowo-jelitowych oraz rzadziej dochodzi do objawów zatrucia spowodowanego przedawkowaniem.
Określenia: witaminy syntetyczne i naturalne, nie można zastąpić określeniem: nieorganiczne i organiczne. Jest ono wprawdzie rozpowszechnione, lecz błędne. Wszystkie bowiem witaminy są związkami organicznymi, ponieważ są substan­cjami zawierającymi atomy węgla.

19. Chelatowanie

Tylko dwa do dziesięciu procent żelaza nieorganicznego wprowadzanego do organizmu jest od razu wchłaniane
Chelatowanie jest to proces, podczas którego związki mine­ralne zmieniane są w postać łatwo przyswajalną. Powszechnie stosowana suplementacja mineralna w postaci dolomitu lub preparatów z wyciągów z kości zawiera często związki nie chelatowane, które muszą być zamienione w procesie trawienia na postać chelatów, zanim zostaną zużyte przez organizm. U wielu ludzi naturalny proces chelatowania jest mało wydajny i dlatego też mimo sporej suplementacji mineralnej przyswajają tylko małą jej część.
Jeśli uświadomimy sobie, że organizm nie zużywa wszyst­kiego, co zostanie dostarczone, że u większości ludzi trawienie nie odbywa się w sposób dostateczny, że tylko dwa do dziesię­ciu procent żelaza nieorganicznego wprowadzonego do or­ganizmu jest wchłaniane i nawet z tego małego odsetka pięć­dziesiąt procent jest potem wydalane, zrozumiemy, jak ważne jest przyjmowanie związków mineralnych w postaci łatwo przyswajalnej.
Podawanie składników mineralnych w tej formie zwiększa stopień ich wchłaniania od trzech do dziesięciu razy.

20. Preparaty witamin o przedłużonym działaniu (retard)

Większość witamin jest rozpuszczalna w wodzie i nie może być gromadzona w organizmie. Wprowadzenie jednej dużej da­wki witamin powoduje szybkie ich wchłonięcie do krążenia i na­stępnie wydalenie z moczem w ciągu dwóch do trzech godzin.
Dużym postępem było zastosowanie suplementacji witamin uwalnianych stopniowo podczas przesuwania się tabletek przez przewód pokarmowy. Przedłużone działanie witamin możliwe jest dzięki specjalnej warstwowej budowie tabletki. Składa się ona z mikrotabłetek, ułożonych według określonego wzoru, pozwalającego na stopniowe uwalnianie witamin i ich absorpcję w czasie sześciu do dwunastu godzin.Preparaty zawierające witaminy o przedłużonym działaniu zapewniają największą skuteczność, najmniejsze straty wydal- nicze i stały poziom witamin we krwi w ciągu dnia i nocy.

21. Substancje wypełniające i wiążące

W preparatach witaminowych oprócz składu umieszczonego na opakowaniu znajdują się substancje wypełniające, wiążące i wygładzające. Oto, co każdy z nas połyka wraz z witaminami:
Czynniki rozcieńczające albo wypełniające są to obojętne materiały dodawane do tabletek, aby zwiększyć ich masę i utrzymać odpowiedni rozmiar. Fosforan dwuwapniowy jest doskonałym źródłem wapnia i fosforu w najlepszym gatunku. Pochodzi on z oczyszczonych skał mineralnych. Jest białym proszkiem. Czasami używa się również sorbitolu i celulozy (włókna roślinnego).
Substancje wiążące nadają spoistość sproszkowanemu ma­teriałowi. Inaczej mówiąc, substancje wiążące albo granulujące są materiałami, które spajają składniki tabletki. Do tego celu najczęściej używana jest celuloza, główny składnik włókna roślinnego, lub etylocelulozy. Czasami stosowane sa również lecytyna i sorbitol. Znane są też inne substancje wiążące, takie jak:
Guma arabska — która jako bezpieczna ma atest FDA (Food and Drug Administration — Komisja do Spraw Żywności i Leków), ale czasami może wywoływać napady astmatyczne i wysypkę u alergików, kobiet w ciąży i wszys­tkich osób podatnych na alergię.
Alginian (kwas alginowy albo alginian sodu) — roślinne wielocukry pochodzące z wodorostów, które mogą być jednak szkodliwe. Prowadzone są obecnie badania dotyczą­ce ich ewentualnego działania mutagennego, powodującego wady wrodzone płodu. Kobiety w ciąży i matki karmiące powinny raczej unikać produktów zawierających alginiany.
Substancje wygładzające dodawane są do tabletek po to, aby nie przyklejały się one do maszyny podczas produkcji. W tym celu stosuje się powszechnie stearynian wapnia, otrzymywany z naturalnych olejów, oraz krzemionkę, która jest naturalnym białym proszkiem. Może być także stosowany stearynian mag­nezu.
Substancje rozkładające, takie jak guma arabska, alginiany i algina, dodawane do tabletek ułatwiają ich rozpad po wprowa­dzeniu do przewodu pokarmowego.
Środki barwiące nadają tabletkom estetyczny wygląd. Po­chodzą z naturalnych źródeł. Do najlepszych należy chlorofil.
Substancje smakowe i słodzące używane są tylko do tab­letek przeznaczonych do żucia. Wykorzystywane są tu głównie: fruktoza (cukier owocowy), maltodekstryny, sorbitol albo mal­toza. Sacharoza używana jest rzadko.
Materiał pokrywający stosuje się po to, aby uchronić tablet­kę od wilgoci. Polewa maskuje także nieprzyjemny smak, zapach i ułatwia połykanie. Jedną z takich substancji jest zeina, otrzymywana z białka kukurydzy, która otacza tabletkę cienką błonką. Często też stosuje się wosk brazylijski, który jest produktem naturalnym, otrzymywanym z liści palmy.
Czynniki wysuszające hamują absorpcję wody i chronią przed wilgocią. Najbardziej znany jest żel krzemionkowy.

22. Przechowywanie witamin

Preparaty witaminowe i mineralne powinny być przechowy­wane w chłodnych, ciemnych miejscach, z dala od światła słonecznego, w dobrze zamkniętych odpowiednich opakowa­niach — kontenerach. Nie powinny być przechowywane w lo­dówce (wyjątek stanowią obszary pustynne). W celu ochrony przed nadmierną wilgocią można położyć na dno buteleczki z witaminami kilka ziarenek ryżu, które będą spełniać rolę naturalnego absorbentu.
Witaminy mogą pozostawać dwa do trzech lat w dobrze zamkniętym opakowaniu
Dobrze zamknięte i zabezpieczone witaminy mogą być przechowywane nawet przez dwa do trzech lat w chłodnym i ciemnym miejscu. Aby mieć pewność, że witaminy są świeże, należy sprawdzić datę ważności na opakowaniu. Otwarte opa­kowanie może być jeszcze przechowywane około dziewięciu miesięcy.
Organizm nasz ma tendencję do wydzielania w moczu w ciągu czterech godzin przyjętych substancji. Odnosi się to szczególnie do witamin rozpuszczalnych w wodzie, takich jak B i C. Witaminy B i C zażyte na czczo mogą opuścić nasz organizm przed upływem dwóch godzin od chwili przyjęcia.
Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, takie jak A, D, E i K, pozostają w organizmie około dwudziestu czterech godzin, chociaż nadmierne ich ilości mogą być gromadzone w wątrobie dużo dłużej. Sproszkowane witaminy A i E nie pozostają tak długo.

23. Kiedy i jak przyjmować preparaty witaminowe

Organizm człowieka działa w cyklu dwudziestocztero­godzinnym. Komórki naszego ciała nie śpią w tym czasie, kiedy my śpimy. Nie mogą bowiem być w nich zatrzymane procesy utleniania i odżywiania. Dlatego też suplementacja powinna być stosowana w dzień w określonych odstępach czasu.
Jeżeli uzupełniamy witaminy jednorazowo w ciągu dnia, powinny być one przyjęte po obiedzie, a nie po śniadaniu
Witaminy powinny być przyjmowane tuż po posiłkach. Są one bowiem substancjami organicznymi i przyjmowanie ich razem z pożywieniem oraz składnikami mineralnymi stwarza lepsze warunki do ich wchłaniania. Ponieważ witaminy roz­puszczalne w wodzie, szczególnie B kompleks i C, są dość szybko wydalane w moczu, przyjmowanie ich po trzech podstawowych posiłkach może dostarczyć organizmowi naj­większych korzyści. Jeśli taki system nie jest wygodny, należy pół dawki przyjmować po śniadaniu, a kolejne pół po obie­dzie. Jeśli możemy przyjmować witaminy tylko raz dziennie, powinniśmy to robić po najobfitszym posiłku w ciągu dnia, a więc po obiedzie. Daje to najlepsze wyniki i jest najbardziej zalecane.
Należy przy tym pamiętać, że witaminy muszą być poda­wane razem ze związkami mineralnymi, ponieważ wtedy są najlepiej wchłaniane.

24. Wybór rodzaju suplementacji

Jeżeli nie jesteśmy pewni, jaka postać witaminy (w pro­szku, płynna, w tabletkach, witamina E oleista czy spro­szkowana) oraz jaki sposób suplementacji w ciągu dnia jest dla nas najlepszy, spróbujmy eksperymentować. Jeśli je­den sposób i rodzaj suplementacji nam nie odpowiada, za­stosujmy inny. Witamina C w proszku na przykład, dodana do napojów, może być dużo łatwiejsza do przyjmowania podczas przeziębienia niż duże tabletki. A jeśli krzywimy się na widok witaminy E oleistej, zastąpmy ją postacią sprosz­kowaną.
Proponuję przejrzeć podrozdziały od 26 do 69, a także uwagi w podrozdziale 290, aby zdobyć więcej wiadomości z zakresu suplementacji.

25. Pytania do rozdziału II

Czy nieprzyjemny zapach witamin oznacza, ze zepsuły się i mogą zaszkodzić?

Silny zapach niekoniecznie oznacza zepsucie, ale jest to możliwe i prawdopodobne, gdy przechowujemy je na słońcu i w cieple. Jednak nawet zepsute witaminy nie mogą nam zaszkodzić, a w najgorszym przypadku stracą swoją skutecz­ność.

Czy zapach alkoholu w buteleczce z witaminami oznacza, że się zepsuły i są niebezpieczne w użyciu?

Nie, te witaminy nie są zepsute i można je spokojnie przyjmować. Alkoholu używa się często jako czynnika wysu­szającego, zapobiegającego wilgoci. Czasami, gdy produkt pakowany jest zbyt szybko, pozostaje zapach alkoholu. Radzę, aby w takiej sytuacji włożyć kilka ziaren ryżu do buteleczki. Będą one absorbowały wilgoć i zapach.

Czy pęknięcia i rysy na niektórych tabletkach witaminy B nie odbierają jej wartości?

Przyczyną rys i pęknięć na różnych tabletkach jest wadliwa polewa, ale witaminy nie tracą swojej skuteczności i są bez­pieczne.

Jeżeli substancje wiążące, takie jak guma arabska i kwas alginowy, zostały uznane za bezpieczne przez Food and Drug Administration, to dlaczego takimi nie są?

Nie wszystkie dodatki do żywności, które mają atest, rzeczywiście nie są szkodliwe. Powód tego jest następujący. W roku 1958 Food and Drug Administration sporządziła listę bezpiecznych dodatków do żywności i leków po to, aby uniknąć każdorazowo kosztownych badań takich dodatków chemicz­nych, które są całkowicie i bez żadnej wątpliwości bezpieczne (cukier, skrobia, sól, proszek do pieczenia). Na liście tej znalazły się również guma arabska i alginiany, które wówczas uchodziły za bezpieczne. Godny ubolewania jest fakt, że wiele lat później zmieniono zdanie.

Jeśli suplementacja witaminowa dostępna jest zarówno w kapsułkach, jak i w tabletkach, która z tych form jest lepsza ?

Jest to trudne, ale dobre pytanie. Kapsułki szybciej się rozpuszczają. Wielu ludzi połyka je chętniej niż tabletki sądząc, że nie mają substancji wypełniających i wiążących; przypisuje się im większą skuteczność i moc, ponieważ swoim wyglądem przypominają inne leki występujące w tej właśnie postaci.Przeciwko kapsułkom przemawiają następujące argumenty: nie mają one tak skutecznego jak tabletki zabezpieczenia witamin przed utlenianiem; kapsułki są zwykle droższe niż tabletki; mniemanie, że nie zawierają substancji wypełniających i wiążących, nie jest prawdziwe (zob. podrozdział 21). Jedynie wegetarianie mogą jednoznacznie rozstrzygnąć swoje wątp­liwości. Kapsułka bowiem wykonana jest z żelatyny, produktu pochodzenia zwierzęcego, tabletki natomiast mogą być cał­kowicie wegetariańskie (chociaż nie wszystkie).
W przypadku dalszych wątpliwości najlepiej porozumieć się z lekarzem zajmującym się żywieniem.